Een overeenkomst gesloten tegen je wil in?

img

In dit derde en laatste artikel in de reeks van drie ga ik in op de vernietiging van een overeenkomst. Deze manier om een overeenkomst te eindigen is juridisch anders dan de opzegging en ontbinding uit de vorige artikelen. Lees hier deel 1 over de opzegging en hier deel 2 over de ontbinding. Soms zijn er situaties waarin de wil om een overeenkomst te sluiten is beïnvloed. Er kan dan sprake zijn van een wilsgebrek op grond waarvan de overeenkomst kan worden vernietigd.

Bedreiging

Bij bedreiging is de wil niet gericht op het sluiten van de overeenkomst maar is de wil juist gericht op het eindigen van de bedreiging. Een voorbeeld hiervan is een zaak waarin de rechtbank Rotterdam op 10 juni 2016 uitspraak deed (ECLI:NL:RBROT:2016:4347). In die situatie sloot iemand een telefoonabonnement af in een winkel, nadat hij door een groepje anderen buiten de winkel was bedreigd met een mes. Ze zeiden tegen hem dat hij mee naar binnen moest om een telefoonabonnement af te sluiten. Hierover mocht hij niets zeggen, ook niet tegen de politie. Anders zou hij worden neergestoken. De rechter heeft later de tot stand gekomen overeenkomst met betrekking tot het telefoonabonnement vernietigd wegens bedreiging.

Bedrog en dwaling

Ook bedrog en dwaling zijn twee wilsgebreken die ervoor kunnen zorgen dat een overeenkomst niet geldig tot stand is gekomen. Beide wilsgebreken lijken op elkaar. Dit komt omdat je in beide gevallen dacht dat je de overeenkomst tot stand wilde brengen, maar achteraf blijkt dat er een onjuiste voorstelling van zaken is gedaan. Bedrog is achteraf vaak lastig te bewijzen omdat er dan moet worden bewezen dat iemand met opzet een onjuiste voorstelling van zaken heeft gedaan. Bij dwaling moet worden aangetoond dat de overeenkomst niet (of onder andere voorwaarden) tot stand zou zijn gekomen bij een juiste voorstelling van zaken. Hiervoor is dus geen opzet vereist.

Misbruik van omstandigheden

Het laatste wilsgebrek is misbruik van omstandigheden. Dit is aan de orde als de ene partij gebruik maakt van de situatie waarin de andere partij zich bevindt en er onder die omstandigheden een overeenkomst wordt gesloten, terwijl de overeenkomst in een normale situatie niet tot stand zou zijn gekomen. Een voorbeeld van een zaak waar sprake was van misbruik van omstandigheden is een zaak waarin de rechtbank Amsterdam op 6 maart 2014 uitspraak deed (ECLI:NL:RBAMS:2014:2207). Een 18-jarige werkte als caissière in een supermarkt. De caissière werd er op enig moment van verdacht dat zij ten minste € 2.500,- had verduisterd. Door de caissière werd een verdachtenverklaring ondertekend, in dit geval een voorgedrukt invulformulier. Ook tekende de caissière een schuldbekentenis. Daarna werd de verdachtenverklaring door haar ingetrokken en de vordering betwist. In de procedure stelt de caissière onder andere dat de schuldbekentenis niet de waarheid bevat en dat zij die onder dwang heeft afgelegd. De rechter vernietigt de verklaringen op grond van misbruik van omstandigheden. Hierbij worden de volgende omstandigheden meegewogen. Het ging om een 18-jarige scholiere, die gezien haar jeugdige leeftijd, haar onervarenheid en haar afhankelijke positie ervan weerhouden had moeten worden een belastende verklaring en een schuldbekentenis te ondertekenen. Dit zou anders liggen als de werkgever zich ervan heeft verzekerd dat de caissière daartoe in volle vrijheid overgaat, bijvoorbeeld na overleg met ouders.

Vernietiging door een schriftelijke verklaring

Vernietiging van de overeenkomst moet schriftelijk gebeuren. Dit gaat dus niet automatisch. Daarnaast heeft vernietiging van de overeenkomst terugwerkende kracht. Als een beroep op vernietiging succesvol is, betekent dit dat de overeenkomst eigenlijk nooit heeft bestaan. Als iemand bijvoorbeeld al geld aan een ander heeft betaald, dan moet hij dat geld terugkrijgen.

img

mr. Patricia Koning

pkoning@eiffel.nl